"Vô lượng căn" (Indriya) là một khái niệm quan trọng trong Phật giáo, đề cập đến các khả năng tâm linh cần được phát triển để đạt đến giác ngộ. Khái niệm này được đề cập trong nhiều kinh điển, nhưng được trình bày chi tiết nhất trong Tăng Chi Bộ Kinh (Aṅguttara Nikāya) và Tương Ưng Bộ Kinh (Saṃyutta Nikāya). Cụ thể:
- Kinh điển chính:
- Tăng Chi Bộ Kinh, chương Năm Pháp (Book of Fives)
- Tương Ưng Bộ Kinh, chương 48: Căn Tương Ưng (Indriya-saṃyutta)
- Năm Vô Lượng Căn (Pañcindriya):
a) Tín Căn (Saddhindriya):
- Niềm tin vững chắc vào Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) và con đường tu tập.
- Giúp vượt qua hoài nghi và tăng cường động lực tu tập.
b) Tấn Căn (Vīriyindriya):
- Sự nỗ lực, tinh tấn trong tu tập.
- Giúp vượt qua lười biếng và duy trì sự kiên trì trên con đường tu tập.
c) Niệm Căn (Satindriya):
- Khả năng duy trì chánh niệm, tỉnh thức trong mọi hoạt động.
- Giúp vượt qua sự xao lãng và phát triển sự tỉnh giác.
d) Định Căn (Samādhindriya):
- Khả năng tập trung tâm ý, phát triển các trạng thái thiền định sâu.
- Giúp vượt qua sự tán loạn và phát triển sự tĩnh lặng nội tâm.
e) Tuệ Căn (Paññindriya):
- Trí tuệ thấu suốt bản chất của thực tại.
- Giúp vượt qua vô minh và phát triển sự hiểu biết sâu sắc về Tứ Diệu Đế.